ايرج افشار
10
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
پنج خانوار است كه به حساب استاتستيك نفرى هفت هزار و يكصد و بيست و پنج نفر مىشود . افادات سيّاحان كه در سنهء 1292 هجرى در حكومت مرتضى قلى خان وكيل الملك ثانى نقاط بلوچستان را سياحت كردهاند . [ 5 الف ] سرحدّ از حيث آبوهوا و مرتع و مأوى و معادن و چشمهسارها بر ساير نواحى بلوچستان مزيّت و تفوّق دارد و كمال استعداد را براى آبادانى داراست و اگر از طرف دولت عليّه در آبادى آنجا توجّهى شود و پارهاى معادن باير آنجا را داير كنند شايد سالى اقلا دو كرور تومان ايرانى از آنجا عايده و فايده برند . محصول شتوى سرحدّ جو و گندم و صيفى ذرّت ، ارزن ، ترشجو ، كنجد ، كولك و پياز است . در كوهستان سرحدّ كبك و تيهو و شكار كوهى و پلنگ زيادى است و در جلگه گورخر و آهوى بسيار دارد . مردم كوهستان الاغ و گاو و بز نگاه مىدارند . سايرين شتر و گاو و ميش دارند . مردم سرحدّ سبزهرنگ و سياهچادر نشينند . طول كوه گوگرد سرحدّ كه از سمت مشرق به رودخانهء سنگوئيّه و از مغرب به نازيل منتهى مىشود تخمينا بيست و پنج فرسخ است . در اين كوه چاهى است كه در آن بخارى متصاعد شده و در اطراف نشادر منجمد مىسازد و در حوالى اين چاه گوگرد خيلى ممتازى از زمين مىجوشد و منجمد مىشود . معدن سربى به فاصلهء چهار پنج فرسخ از اين چاه موجود است . در اين كوه چاه كوچكى است كه از او نيز بخار متصاعد است . مىگويند معدن گوگرد احمر است . در سرحدّ كوه ديگرى است كه او را موربيچ مىگويند . آثار چاهى و معدنى در او هست كه قديم داير و اكنون باير است و معلوم نيست چه معدن است . [ 5 ب ]